به گزارش اطلاعات آنلاین، در آستانه ورود امام خمینی (ره) به ایران، پس از چیزی در حدود ۱۴ سال تبعید، اعتصابات در بخشهای مختلف، بهویژه در حوزه اقتصادی به اوج رسیده بود و دولت بختیار ناتوان از رفع مشکلات موجود، بیش از هر چیز در جستوجوی راهی برای مهار تحولات فزاینده از طریق گفتوگو با چهرههای متنفذ انقلاب بود.
اگرچه روند اعتصابات طی دو ماه آذر و دی بهصورت چشمگیری افزایش یافته بود، اما در آغاز بهمنماه ۱۳۵۷، دیگر سررشته امور بهطورکامل از دست دولت مستعجل بختیار خارج شده بود و این انقلابیون بودند که برای پیشبرد نیازهای جاری جامعه در حوزه اقتصادی تصمیمگیری میکردند.
داستان اعتصابات در صنعت نفت کشور از آخرین روزهای تابستان ۱۳۵۷ آغاز شده بود؛ به دنبال کشتار مردم در ۱۷شهریورماه، موسوم به «جمعه سیاه»، اعتصابات دامنهدار از پالایشگاه تهران کلید خورد و در پاییز آن سال به شهرهای دیگر نیز سرایت کرده بود. پس از کارگران نفتی در تهران، کارکنان پالایشگاههای تبریز، آبادان، اصفهان، کرمانشاه و شیراز نیز به اعتصابات پیوستند؛ روندی که تا میانههای دیماه ۱۳۵۷، «تولید» و «توزیع» نفت را تقریبا به صفر رساند و حکومت را در این عرصه به نقطه فلج کامل رساند. اعتصابات در صنعت نفت، اما یک ویژگی مهم داشت؛ تا پیش از راهبری اعتصابات در این حوزه بیشتر از سوی نیروهای چپ انجام میشد، اما اکنون این انقلابیون پیرو خط امامخمینی (ره) بودند که هدایت کلی جریانات این بخش را در دست گرفته بودند.
شروط اساسی امام(ره) خطاب به بازرگان
اعتصابات گسترده در صنعت نفت، تامین سوخت زمستانی مردم را با چالشهای عدیدهای مواجه کرده بود. با توجه به «قحطی نفت، بنزین و گازوئیل» بود که در هشتمین روز دیماه ۱۳۵۷، حدود سه هفته پیش از خروج شاه از کشور، امامخمینی(ره)، طی حکمی مهندس بازرگان را در راس یک هیات ۵نفره، مامور حل و فصل مشکلات نفت کرد.
امام در حکم به بازرگان ۳ شرط مهم را مطرح کرده بود؛ «نظامیان از مناطق و مراکز نفتی بیرون بروند و دخالتی در امور نداشته باشند»، «نفت و فراوردههای نفتی فقط به اندازه تولید داخل تولید شود» و «ارتش و نظامیان حق احتکار مواد نفتی را ندارند».
این هیات مامور شد تا با سفر به جنوب کشور، شرایط ادامه کار پالایشگاه را فراهم کند. روزنامه اطلاعات در دومین روز بهمنماه ۱۳۵۷ با انتشار گزارشی در صفحه نخست خود، به اقدامهای انجام شده ازسوی این هیات پرداخت و ازقول اعضای آن، تاکید کرد که «صدور نفت به خارج آزاد نشدهاست» و تنها رفع نیازهای مردم در دستورکار قرار دارد.
برخی اعضای هیات به جنوب رفته بودند و تعدادی دیگر نیز در تبریز و کرمانشاه حاضر شدند تا ضمن نظارت بر روند فعالیتها، کارکنان را نسبت به ادامه کار مجاب کنند. اعضای این هیات ۳ ماموریت اساسی داشتند؛ اینکه از «عدم صدور»، «عدم فشار و تهدید کارگران اعتصابی» و همچنین «عدم احتکار ارتش» اطمینان حاصل کنند.
رایزنیهای هیات اعزامی ازسوی امامخمینی (ره) در گام نخست با موفقیت همراه و تولید نفت، که از میانههای دیماه ۱۳۵۷ تقریبا «قطع» شده بود، به رقم روزانه ۴۰۰هزار بشکه رسید. با توجه به اینکه میزان نیاز داخلی چیزی در حدود ۶۰۰هزار بشکه در روز بود، رایزنیها بر این موضوع متمرکز شده بود که تا پیش از ورود امامخمینی (ره) به کشور، این حجم نیاز داخلی از طریق پالایشگاههای آبادان و تهران رفع شود. بررسیها نشان میداد اعتصابات در صنعت نفت ایران، کسری تولید معادل «۳۰میلیون بشکه مواد نفتی» در ایران ایجاد کرده بود که بخشهای زیرساختی کشور را با چالشهای مهمی مواجه میکرد.
ادامه کار در صنعت نفت، براساس تاکید امام خمینی (ره)، منوط به عدم صدور نفت به خارج از کشور بهویژه به دو مقصد «اسرائیل» و «آفریقایجنوبی» بود؛ موضوعی که هیات اعزامی به جنوب، در جریان حضور در جزیره خارک از آن اطمینان حاصل کرده بود. اعضا با چشم خود دیده بودند که حدود ۷۰نفتکش عظیم برای بارگیری نفت ایران، وارد آبهای سرزمینی کشور شده بودند، اما «قطرهای نفت» برای عرضه وجود نداشت و اسکلهها سوت و کور بود.
در این میان یک مشکل دیگر هم وجود داشت؛ مخازن پالایشگاه آبادان، بهعنوان یکی از بزرگترین پالایشگاههای جهان، از مازوت پر شده بود و خطر توقف تولید سوخت مورد نیاز داخل کشور وجود داشت. با توجه به این موضوع، با نظر رهبر انقلاب، قرار شد مازوتهای موجود، در درجه نخست به کشورهای مسلمان و پس از آن، به کشورهای دیگری بهجز اسرائیل و آفریقایجنوبی فروخته شود.
تعطیلی یک هفتهای بانکها
کمیته تنظیم اعتصابات، که علاوهبر حوزه نفت، ازسوی امامخمینی(ره) در سایر بخشها نیز فعالیت میکردند، با یک مشکل عمده مواجه بود؛ اینکه دولت بختیار میکوشید فعالیتهای این کمیته را به حساب خود بگذارد. ۷بهمنماه ۱۳۵۷ بود که شاپور بختیار در یک گفتوگوی تلویزیونی، ترخیص گندم از گمرکات را به حساب دولت خود نوشت؛ ادعایی که واکنش کمیته تنظیم اعتصابات را بهدنبال داشت.
این کمیته طی اطلاعیهای که در روزنامه اطلاعات ۸بهمنماه ۱۳۵۷ منتشر شد، این اقدام «دولت غاصب بختیار» را شدیدا محکوم و تاکید کردند که ماموران نه تنها هیچ کمکی نکردهاند، بلکه گمرک بندرعباس را نیز اشغال کرده و مانع تخلیه و ترخیص گندم مورد نیاز مردم شدهاند.
۹بهمنماه نیز رویداد دیگری در حوزه اعتصابات بهوقوع پیوست؛ کمیته هماهنگی اتحادیه کارکنان بانکهای دولتی و خصوصی، اعلام کرد در اعتراض به کشتار مردم در روز جمعه، ۶بهمنماه ۱۳۵۷، از روز ۹بهمنماه بانکها به مدت یک هفته تعطیل خواهد بود. تا پیش از این، تصمیم به اعتصابات در بانکها به صورت «تعطیلی در روزهای زوج» بود، اما از آن روز قرار شد بانکها به مدت یک هفته بهصورت کامل تعطیل شود.
